19 սեպտեմբերի 2026 թ.
Տիկին Մագդալենա Գրոնո
Եվրոպական միության հատուկ ներկայացուցիչ Հարավային Կովկասում և Վրաստանում ճգնաժամի հարցով
Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայություն
Ռոնդ-Պուան Շումանի 9A, 1046 Բրյուսել, Բելգիա
Հարգելի տիկին Գրոնո,
Արժանապատվությունը, մարդու իրավունքները և ժողովրդավարությունը ամրագրված են Եվրոպական միության հիմնադիր պայմանագրերում՝ որպես արժեքներ, որոնց պաշտպանության համար Միությունը պարտավորություն ունի։ Ադրբեջանը բազմիցս և կոպտորեն խախտել է այդ արժեքները՝ ինչպես սեփական քաղաքացիների, այնպես էլ, ինչն առավել կարևոր է ներկա դեպքում, Արցախի/Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության նկատմամբ, որը վտարվել է իր նախնիների տներից, եկեղեցիներից, դպրոցներից և գյուղերից։
Տեղի ունեցածի ծանրությունը միայն հայկական գնահատական չէ։ 2024 թ. սեպտեմբերին Ցեղասպանագետների միջազգային ասոցիացիան Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանական շրջափակումը որակեց որպես ցեղասպանական գործողություններ ներառող, իսկ հայ բնակչության հետագա բռնի տեղահանումը՝ որպես էթնիկ զտում և մարդկության դեմ հանցագործություն։
Այս համատեքստում դուք սեպտեմբերի 11–12-ին այցելեցիք նույն քաղաքները, գյուղերը և կրոնական վայրերը։ Ձեր ներկայությունը վստահելիություն հաղորդեց մի պատումի, որի շրջանակներում կազմակերպիչները, ըստ տեղեկությունների, դարավոր հայկական ձեռագրերը հայտարարել են «կեղծ» և հայկական քրիստոնեական ժառանգությունը՝ Եվրոպայի ընդհանուր քրիստոնեական ժառանգության մի մասը՝ ռազմավարականորեն սխալ։ Իսկապես, ձեր մեկնելուց ընդամենը մի քանի օր անց Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը՝ բացահայտ ծաղրով։
Ձեր այցից հետո՝ հայկական կրոնական ժառանգության ծագումը, որի մարմնավորումն են Գանձասարի և Դադիվանքի վանքերը, ներկայացնելով որպես պարզապես «տարբեր տեսակետներ» և հիշատակելով նորահորինված «Արևելյան Զանգեզուր» շրջանը, դուք դարձել եք պատմության վերանայման մեղսակից։ Հայերը, ուկրաինացիները և շատ եվրոպացիներ լավ գիտեն, թե ուր կարող են հանգեցնել նման կեղծ պատումները՝ տարածքային հավակնությունների և իրեդենտիզմի։ ԵՄ-ն ինքը բազմիցս մերժել է ագրեսիան արդարացնելու նպատակով պատմության շահարկումը։
Խաղաղության իրական ներդրումը անհամատեղելի է այն տարածքների բնիկ հայ բնակչության մշակութային ժառանգության անտեսման հետ, որոնցով դուք և այլ դիվանագետներ անցել եք, ինչպես նաև Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիկմեթ Հաջիևի կողմից շրջայցի ընթացքում արված ռասիստական և վիրավորական արտահայտությունների նկատմամբ դիվանագետների ակնհայտ հանդուրժողականության հետ։ Բռնապետության նկատմամբ հանդուրժողականությունը Եվրոպական խորհրդարանը որակել է որպես «կոռուպցիայի բույն»։
Այս նամակն ուղղում ենք հատկապես ձեզ՝ թեև մյուս մասնակից դիվանագետների վարքագիծը նույնքան անհանգստացնող է՝ նաև ընդգծելու համար այդ գործողությունների և խոսքերի բացասական ազդեցությունը հայ ժողովրդի շրջանում ԵՄ-ի վարկանիշի վրա, ինչը թափ է հաղորդում կոգնիտիվ արշավներին։
Մեր հաստատ տեսակետն այն է, որ նույնիսկ եթե նման այցին մասնակցությունից խուսափել հնարավոր չէր, ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի հիմնական պարտավորություններից մեկը նման դեպքում պարզ և հրապարակավ բարձրացնելն է Արցախի հայ բնակչության էթնիկ զտման և նրանց անվտանգ ու արժանապատիվ վերադարձն ապահովելու համար անհրաժեշտ կոնկրետ մեխանիզմների հարցը։
Տիկին Գրոնո, ձեր զբաղեցրած պաշտոնը մեծ պատասխանատվություն է ենթադրում, և դրա հետ՝ արված ընտրությունների համար հաշվետու լինելու պարտականություն։ Արցախ կատարված այցը, որն ավարտվեց առանց հստակ հրապարակային ուղերձի, առանց թեկուզ մեկ ուղիղ հարցի այն մասին, թե ուր է գնացել այդ տարածքի հայ բնակչությունը, տագնապալի ազդանշան է՝ հակամարտությունների լուծման համար ուժի կիրառման փաստացի թույլատրելիության մասին։ Իսկապես, Ադրբեջան ձեր այցից ընդամենը մի քանի օր առաջ Ռուսաստանի նախագահը հայտարարեց, որ Լեռնային Ղարաբաղից հայ բնակչության արտահոսքը ցավալի է, բայց գուցե նոր տնտեսական հնարավորություններ է բացում։
Որպես տարածաշրջանում անվտանգության և հիբրիդային պատերազմի սպառնալիքների վերլուծությանը նվիրված հաստատություն՝ մենք մտահոգված ենք, որ նման սխալները խարխլում են եվրոպական վստահելիությունը և հնարավորություններ ընձեռում չարամիտ դերակատարներին։ Կայուն խաղաղություն չի կառուցվի բռնի տեղահանման արդյունքը ցուցադրող էքսկուրսիաներով։ Այն պահանջում է սկզբունքային եվրոպական ներգրավվածություն՝ վերադարձի իրավունքի պաշտպանություն, հայկական մշակութային ժառանգության պահպանություն, հաշվետվողականության պահանջ և այն ապահովում, որ կարճաժամկետ տնտեսական շահերը չլինեն Եվրոպայի արժեքների և երկարաժամկետ ռազմավարական շահերի հաշվին։
Կողջունեինք ձեր գրասենյակի հետ այս մտահոգությունները անմիջականորեն քննարկելու հնարավորությունը և պատրաստ ենք նամակում բարձրացված հարցերով հետագա շփումներին։
Հարգանքով՝
Արա Ն. Արազ
Տնօրենների խորհրդի նախագահ
Անվտանգության վերլուծության ինստիտուտ
